മൺസൂൺ മഴയെത്തിക്കഴിയുമ്പോൾ സർവ്വപ്രതാപത്തോടെയും ഒഴുകുകയും, എന്നാൽ മഴക്കാലം കഴിയുന്നതോടെ പതുക്കെപ്പതുക്കെ വറ്റി വരണ്ട് ഒടുവിൽ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്യുന്ന ചില നദികൾ നമ്മുടെ നാട്ടിലുണ്ട്. കർണാടകയിലെ വേദാവതി നദി മുതൽ രാജസ്ഥാനിലെ ലൂണി നദി വരെ ഈയൊരു വിചിത്രമായ പ്രതിഭാസത്തിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. മാസങ്ങളോളം ഒളിഞ്ഞിരുന്ന്, മൺസൂണിൽ മാത്രം പുനർജനിക്കുന്ന ഇത്തരം നദികളെ 'സീസണൽ നദികൾ' (Seasonal Rivers) അല്ലെങ്കിൽ 'എഫെമെറൽ നദികൾ' (Ephemeral Rivers) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

മഴയെ ആശ്രയിക്കുന്ന നദികൾ
ഗംഗ, ബീസ്, രാവി തുടങ്ങിയ ഉത്തരേന്ത്യൻ നദികൾ വറ്റാതെ ഒഴുകുന്നവയാണ് (Perennial Rivers). വേനൽക്കാലത്ത് ഹിമാലയത്തിലെ മഞ്ഞുരുകി വരുന്ന വെള്ളവും ഭൂഗർഭജലവും ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഇവയിൽ വർഷം മുഴുവൻ നീരൊഴുക്കുണ്ടാകും. എന്നാൽ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെയും മധ്യേന്ത്യയിലെയും നദികൾ മിക്കതും പൂർണ്ണമായും മഴയെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

ലൂണി നദി (രാജസ്ഥാൻ), ആരവല്ലി മലനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് പടിഞ്ഞാറൻ രാജസ്ഥാനിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഈ നദി വർഷത്തിൽ ഭൂരിഭാഗം സമയവും വരണ്ടുകിടക്കും. മൺസൂൺ എത്തുമ്പോൾ മാത്രമാണ് ഇതിന് ജീവൻവയ്ക്കുന്നത്. ചമ്പലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പോഷകനദിയായ ബനാസിന്റെ കൈവഴികളും മഴ പെയ്യുമ്പോൾ മാത്രമാണ് സജീവമാകുന്നത്. കർണാടകയിലെ വേദാവതിയും ഇങ്ങനെത്തന്നെ.

എന്തുകൊണ്ടാണ് മാസങ്ങളോളം വറ്റിപ്പോകുന്നത്?
ഒരു നദിക്ക് വർഷം മുഴുവൻ ഒഴുകണമെങ്കിൽ, അതിന്റെ അടിത്തട്ട് ഭൂഗർഭ ജലനിരപ്പുമായി (Groundwater Table) തൊട്ടിരിക്കണം. എങ്കിൽ മാത്രമേ മഴയില്ലാത്തപ്പോഴും ഭൂമിയുടെ അടിയിൽ നിന്ന് വെള്ളം നദിയിലേക്ക് ഉറവയായി എത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കൂ. എന്നാൽ സീസണൽ നദികളിൽ ഭൂഗർഭ ജലനിരപ്പ് വളരെ താഴ്ചയിലായിരിക്കും. മഴക്കാലം കഴിയുന്നതോടെ ഉപരിതലത്തിലൂടെയുള്ള വെള്ളത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് നിൽക്കുകയും, നദിയെ ജീവനോടെ നിർത്താൻ അടിയിൽ നിന്ന് ഉറവകൾ ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമിയിൽ ഉത്ഭവിക്കുന്ന പാലാർ, പെണ്ണാർ നദീതടങ്ങൾ ഇതിന് മികച്ച ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

പാറകളുടെ ഘടന
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെയും മധ്യേന്ത്യയിലെയും ഭൂപ്രകൃതി രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് കഠിനമായ ബസാൾട്ട് (Basalt), ഗ്രാനൈറ്റ് പാറകൾ കൊണ്ടാണ്. ഈ പാറകൾക്ക് മഴവെള്ളത്തെ പെട്ടെന്ന് ആഗിരണം ചെയ്ത് ഭൂമിയുടെ അടിയിലേക്ക് വിടാനുള്ള ശേഷിയില്ല. കനത്ത മഴ പെയ്യുമ്പോൾ വെള്ളം അതിവേഗം ഉപരിതലത്തിലൂടെ കുത്തിയൊലിച്ച് നദികളിലേക്ക് എത്തും. പെട്ടെന്ന് വെള്ളപ്പൊക്കം ഉണ്ടാകുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. എന്നാൽ, ഈ പാറകൾ വെള്ളം സംഭരിച്ചു നിർത്താത്തതിനാൽ മഴ മാറിയാലുടൻ നദികൾ വീണ്ടും വരണ്ടുണങ്ങുന്നു.

കാർഷിക മേഖലയെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന മൺസൂൺ
ഈ നദികളുടെ വരവും പോക്കും പ്രാദേശിക കാർഷിക വ്യവസ്ഥയെ പൂർണ്ണമായും ബാധിക്കും. രാജസ്ഥാനിൽ ലൂണി നദിയിൽ വെള്ളമെത്തുന്നതോടെ വരണ്ട പ്രദേശങ്ങൾ പച്ചപ്പണിയും. കർഷകർ ബജ്റ, ക്ലസ്റ്റർ ബീൻസ് (അമരയ്ക്ക), കന്നുകാലികൾക്കുള്ള തീറ്റപ്പുല്ല് എന്നിവ വ്യാപകമായി കൃഷി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുന്നു. റായലസീമയിൽ (ആന്ധ്രപ്രദേശ്), പെണ്ണാർ നദിയിലെയും അതിന്റെ പോഷകനദികളിലെയും ആദ്യ മഴവെള്ളം നോക്കിയാണ് കർഷകർ നിലക്കടല കൃഷിയുടെ കലണ്ടർ നിശ്ചയിക്കുന്നത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ പാലാർ നദിയിലെ ഒഴുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള കിണറുകളിലെ ജലനിരപ്പ് ഉയർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.

വർഷത്തിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഒഴുകുന്നതെങ്കിലും, ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ മൊത്തം ആവാസവ്യവസ്ഥയെയും (Ecosystem) സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഈ നദികളാണ്. കർഷകർ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, വ്യാപാരികൾ എന്നിവരുടെയെല്ലാം ജീവിതത്തിന്റെ താളം നിശ്ചയിക്കുന്നത് ഈ നദികളുടെ വരവും പോക്കുമാണ്.

മഴയുടെ അളവ്, ഭൂഗർഭ ജലത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം, നദിയുടെ അടിത്തട്ടിലെ പാറകളുടെ ഘടന എന്നിവയാണ് നദികളുടെ ഈ ഒളിച്ചുകളിക്ക് പിന്നിലെ പ്രധാനകാരണങ്ങൾ.

കൂടുതൽ ഫീച്ചറുകൾ വായിക്കാൻ ഗൃഹലക്ഷ്മി വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പിൽ അംഗമാകൂ:https://mbi.page.link/grihalakshmi