സൂര്യനുദിച്ചാലും ഉണരാൻ വൈകുന്ന നഗരത്തിൽ സുന്ദരവസ്ത്രങ്ങൾ തേടി...

നർമ്മദയിലേക്കുള്ള യാത്ര ഭോപ്പാൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ചെന്നുനിന്നു. സ്‌റ്റേഷനിൽനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾത്തന്നെ നഗരത്തിന്റെ തണുപ്പും പുത്തൻ ഉന്മേഷവും ഞങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞു. ആ പ്രഭാതത്തിന്റെ ആലസ്യം മാറ്റാൻ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നു തന്നെ കടുപ്പത്തിലൊരു ചായ കുടിച്ച് ഓട്ടോറിക്ഷയിൽ നേരെ ഗാന്ധി ഭവനിലേക്ക്.
നഗരത്തിന്റെ തിരക്കുകളിൽ നിന്നൊഴിഞ്ഞ്, മരങ്ങൾ തണൽവിരിച്ച ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരിടമായിരുന്നു അത്. അവിടെയായിരുന്നു മീറ്റിംഗും താമസവും ഒരുക്കിയിരുന്നത്. ഞങ്ങൾ എത്തി അധികം വൈകാതെ തന്നെ മേധാ ദീദിയും (മേധാ പട്കർ) ഒപ്പം നർമ്മദയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കർഷകരുമെത്തി.
കണ്ടയുടനെ ദീദി ആദ്യം തിരക്കിയത് എന്റെ അമ്മയുടെ വിയോഗത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. അപ്രതീക്ഷിതമായ ആ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ ഒരു നിമിഷം ഞാൻ തരിച്ചുപോയി... ഉള്ളൊന്ന് ഉലഞ്ഞു. 'ദൈവമേ' എന്ന് മനസ്സ് മന്ത്രിച്ചു.

അമ്മ വിട്ടുപിരിഞ്ഞ ആ സങ്കടകാലത്ത് ദീദി ഫോണിൽ വിളിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ, ഇത്രയും തിരക്കുകൾക്കിടയിൽ, ഈ മീറ്റിംഗിന്റെ ബഹളങ്ങൾക്കിടയിലും എന്റെ വ്യക്തിപരമായ വേദനയെ ദീദി ഓർത്തുവെച്ചല്ലോ. സത്യത്തിൽ, ദീദിയുമായി എപ്പോഴും കോൺടാക്ട് ഉള്ള ആളൊന്നുമല്ല ഞാൻ. സാരിയുടെ കാര്യങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയാണ് എപ്പോഴെങ്കിലും വിളിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് ആ വിളിയും മഹേന്ദ്ര എന്ന ചെറുപ്പക്കാരനുമായി ആയിരുന്നു. എന്നിട്ടും എന്റെ ജീവിതത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ ഇത്ര കൃത്യമായി ഓർത്തുവെക്കുന്നതും അതിനെക്കുറിച്ച് ഇത്രയും കരുതലോടു കൂടി ചോദിക്കുന്നതും എത്ര വലിയ കാര്യമാണ്.
ഒരു വലിയ പ്രസ്ഥാനത്തെ നയിക്കുന്ന തിരക്കിനിടയിലും എന്നെപ്പോലെ ദൂരെ നിൽക്കുന്നവരുടെ നോവുകൾ മറക്കാത്ത ആ വലിയ മനസ്സിനെ ഞാൻ അദ്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. മീറ്റിംഗ് തുടങ്ങുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ദീദി അപ്രതീക്ഷിതമായി ഞങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന മുറിയിലെത്തി. വലിയ ഔദ്യോഗികതകളൊന്നുമില്ലാതെ ഞങ്ങളോടൊപ്പം കുറച്ചുനേരം ഇരുന്നു. 'താമസത്തിന് വലിയ സൗകര്യങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടാവില്ല, അഡ്ജസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാവില്ലല്ലോ? ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ പറ്റുന്നുണ്ടോ?' എന്നൊക്കെ വളരെ കരുതലോടെ ദീദി അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ലൈല പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി എന്റെ ബാഗിൽ നിന്നും ഞാൻ ഉണ്ടാക്കി കൊണ്ടുവന്ന 'അവിൽ വിളയിച്ചത്' എടുത്തു. അതൊരു ചെറിയ പാത്രത്തിലാക്കി ദീദിക്ക് നൽകി.

Content Highlights: Personal encounter with Medha Patkar and her empathetic leadership., The historical significance of Maheshwari sarees and Ahilyabai Holkar's legacy., Strategic sourcing of authentic handloom products for small businesses., Navigating Bhopal's local markets for genuine cotton and Ajrakh prints.