കണ്ണീരും വിയർപ്പും കലർന്ന മണ്ണിലൂടെ, വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയ സ്വപ്നങ്ങളിലൂടെ വീണ്ടുമൊരു യാത്ര
വികസനത്തിന്റെ ഇരകൾക്കൊപ്പം ഒരു യാത്ര. ചെറിയൊരു ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം വീണ്ടും നർമ്മദയുടെ തീരത്തേക്ക്... എന്നാൽ ഇതൊരു സാധാരണ വിനോദയാത്രയല്ല. കണ്ണീരും വിയർപ്പും കലർന്ന മണ്ണിലൂടെ, വികസനം മുക്കിക്കളഞ്ഞ ആയിരക്കണക്കിന് സ്വപ്നങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഒരു പുനർസഞ്ചാരമാണിത്.
മൂന്നോ നാലോ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി ഏകദേശം നാൽപ്പതിനായിരത്തോളം ഗ്രാമങ്ങൾ വെള്ളത്തിനടിയിലായപ്പോൾ, അവിടുത്തെ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങൾ എങ്ങനെയാകുമെന്ന് ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ.
നിമാട്... അത്തരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയ പ്രൗഢമായ ഒരു കാർഷിക ഗ്രാമമായിരുന്നു. ഇന്ന് അവിടെ കണ്ട കാഴ്ചകൾ മനസ്സിനെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നു.
പുനരധിവാസം എന്നത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഫയലുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന 'കെട്ടുകഥ'യായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പുറംലോകം വലിയ വികസനങ്ങളെക്കുറിച്ച് വാചാലമാകുമ്പോൾ, ആ ഗ്രാമങ്ങളിലെ മനുഷ്യർ കറന്റും വെള്ളവുമില്ലാത്ത ചെറിയ ടിൻ ഷീറ്റ് മുറികൾക്കുള്ളിൽ ശ്വാസംമുട്ടി കഴിയുകയാണ്. ഒരൊറ്റ മുറിയിൽ നാലും അഞ്ചും പേർ! ഒരു തലമുറയുടെ ആയുസ്സ് മുഴുവൻ ആ പരിമിതമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒടുങ്ങിത്തീർന്നു. എന്നിട്ടും അടുത്ത തലമുറയും അതേ ദുരിതം പേറിക്കൊണ്ട് പോരാട്ടം തുടരുകയാണ്.
ഉടുക്കാനും കിടക്കാനും ശരിയായ സൗകര്യങ്ങളില്ല, കുട്ടികൾക്ക് മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസമില്ല, എന്തിന് കൃത്യമായ ഭക്ഷണം പോലും അവർക്ക് അന്യമാണ്. പക്ഷേ, ആ പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലും തങ്ങളുടെ ചെറിയ വാസസ്ഥലം അവർ ആവുംപോലെ വൃത്തിയായി പരിപാലിക്കുന്നത് കാണുമ്പോൾ അവരുടെ ജീവിതത്തോടുള്ള അടങ്ങാത്ത ആഗ്രഹം നമുക്ക് മനസ്സിലാകും.
നമ്മൾ സ്കൂളുകളിൽ പഠിച്ചത് സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചാണ്. എന്നാൽ നർമ്മദയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അറിവുകൾ മറ്റൊന്നാണ്. ഭാരതത്തിന്റെ ആദ്യ സംസ്കാരം ഉടലെടുത്തത് ഇവിടെയാകാം എന്ന സത്യത്തിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്ന തെളിവുകൾ ഇവിടെയുണ്ട്. ദിനോസറുകളുടെ മുട്ടകളും അസ്ഥികളും നർമ്മദയുടെ മണ്ണിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രം ഇത്രമേൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു മണ്ണാണ് ഇന്ന് വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ നാമാവശേഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്.
വികസനത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ.
വിരോധാഭാസമെന്നു പറയട്ടെ, ആദിമകാലം മുതൽ കൃഷിയും മീൻപിടുത്തവുമായി സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു ജനതയെ, അണക്കെട്ട് കെട്ടി അവരുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ നിന്നും ആട്ടിയോടിച്ചു. അവരുടെ പച്ചപ്പുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ വെള്ളത്തിനടിയിലായി. എന്നിട്ട് മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് തരിശുഭൂമിയിൽ കൃഷിയുണ്ടാക്കാൻ അതേ അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുന്നു! ആർക്കു വേണ്ടിയുള്ളതാണ് ഈ പദ്ധതികൾ? ആരുടെ വികസനമാണിത്?
ഇത്തരത്തിൽ കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവർക്ക് വേണ്ടി നിരന്തരം സംസാരിക്കുന്നവരെയും അവർക്കായി പോരാടുന്നവരെയും 'വികസന വിരോധികൾ' എന്ന് മുദ്രകുത്താൻ നമുക്ക് എളുപ്പമാണ്. 'ഇവർക്ക് വേറെ പണിയില്ലേ?' എന്ന് ചോദിക്കാനും ഏറ്റവും മോശമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ അധിക്ഷേപിക്കാനും നമുക്ക് മടിയില്ല.
എന്നാൽ, നർമ്മദയുടെ തീരത്തെ ഈ ടിൻ ഷീറ്റ് മുറികളിൽ പട്ടിണി കിടക്കുന്ന മനുഷ്യരെ ഒരിക്കലെങ്കിലും നേരിൽ കണ്ടാൽ, എന്തുകൊണ്ടാണ് ആ പോരാളികൾ ഇപ്പോഴും ഉറക്കെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് നമുക്ക് ബോധ്യപ്പെടും. ഈ യാത്ര അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഇത് വിസ്മൃതിയിലാണ്ടുപോയ ഒരു ജനതയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ കഥയാണ്.
കൂടുതൽ ഫീച്ചറുകൾ വായിക്കാൻ ഗൃഹലക്ഷ്മി വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പിൽ അംഗമാകൂ:https://mbi.page.link/grihalakshmi
Content Highlights: The harsh reality of families living in tin-shed settlements post-displacement., The irony of destroying fertile agricultural lands for dams while irrigation benefits remain questionable., Historical significance of the Narmada valley, including prehistoric fossil discoveries., The ongoing struggle for basic human rights, education, and shelter for the displaced generation., A critique of the 'development' narrative that labels activists as anti-development.